شناخت پوست | لایه های پوست - اپیدرم

پوست دارای لایه‌های متفاوتی بوده و ساختمان آن را می‌توان به 3 بخش: 1) اپیدرم، 2) درم و 3) هیپودرم تقسیم نمود. اپیدرم همان لایه‌ی سطحی یا بیرونی پوست بوده و دارای ضخامتی بین 0.04 الی 1.6 میلی‌متر در نواحی مختلف بدن می‌باشد. اساسی‌ترین وظیفه‌ی این لایه حفاظت از بدن و تعیین رنگ پوست افراد می‌باشد

شناخت پوست | لایه های پوست - اپیدرم

لایه اپیدرم پوست

همانطور که پیش‌تر در مقاله شناخت پوست | آناتومی پوست - اپیدرم گفتیم پوست از 3 لایه‌ی اپیدرم، درم و هیپودرم تشکیل شده است. جالب است بدانید اپیدرم خود دارای 5 لایه بوده که از عمق این لایه تا سطح آن به ترتیب: 1) لایه‌ی بازال یا پایه، 2) لایه‌ی سنگفرشی(خاردار، مالپیگی، مخاطی)، 3) لایه‌ی دانه‌دار، 4) لایه‌ی شفاف یا لوسیدوم، 5) لایه‌ی شاخی، می‌باشند. در زیر شرح مختصری از هر یک از این لایه‌ها برای شما عزیزان گردآوری نموده‌ایم. با ما همراه باشید.

انواع لایه های اپیدرم 

1. لایه‌ی بازال یا پایه (Basale Layer) : این لایه را با اسامی دیگری همچون مولده‌زایا و یا ژرمینال می‌شناسند. لایه‌ی بازال به طور یکنواخت و مرتب در صفحه‌ای موازی با لایه‌ی سطحی، لایه‌های تازه می‌سازد. این لایه از یک ردیف سلول تشکیل شده و دارای 2 نوع سلول است: کراتینوسیت‌ها و ملانوسیت‌ها. کراتینوسیت‌ها در واقع همان سلول‌های تولیدکننده‌ی کراتین می‌باشد. کراتین در این سلول‌ها تولید شده و به تدریج از عمق به سطح آمده و زمانی که به بالا برسد به لایه‌ی شاخی تبدیل می‌گردد و در نهایت از سطح پوست جدا خواهد شد. این مراحل از ابتدا تا جدا شدن کراتین از سطح پوست حدود 28 روز به طول می‌انجامد. ملانوسیت‌ها نیز دارای زوائد بلندی می‌باشند که تا میان سلول‌های لایه‌های بالایی کشیده می‌شوند. سلول‌های ملانوسیت رنگ‌دانه‌های ملانین را تولدی نموده به بالاترین نقطه‌ی این زوائد می‌فرستند و ملانین‌ها خود را به میان کراتینوسیت‌ها می‌کشانند. تفاوت رنگ پوست در میان افراد کاملاً به میزان تولید ملانین بستگی دارد. ملانوسیت دارای 2 نوع رنگ‌دانه‌ی یوملانین و فئوملانین بوده که یوملانین‌ها رنگ‌های قهوه‌ای تیره و سیاه، و فئوملانین‌ها رنگ‌های زرد و قرمز را شامل می‌شوند. ملانین اشعه‌ی مضر ماوراءبنفش را جذب نموده و به عبارتی می‌تواند مانند یک ضدآفتاب مانع از آسیب رسیدن به هسته‌ی کراتینوسیت‌ها گردد. هر چه سن بالاتر رود، تعداد و فعالیت ملانوسیت‌ها کاهش یافته و این امر منجر به افزایش خطر ابتلا به سرطان سلول‌های بازال (B.C.C) خواهد گشت. همچنین، لکه‌های پیری (Senile Lentigo) در اثر تکثیر موضعی ملانوسیت‌ها در اثر تابش نور خورشید، بر روی پوست ظاهر خواهد گشت. ژنتیک، نور خورشید، بی خوابی، کمبود آهن، استعمال دخانیات و عوامل دیگری نیز می‌توانند سبب تغییر رنگ پوست در افراد گردند. البته، در لایه‌ی بازال سلول دیگری به نام مرکل (Merkel) نیز وجود دارد که سبب حس لامسه در پوست می‌گردد.
 
2. لایه‌ی سنگفرشی (Squamous Layer) : لایه‌ی سنگفرشی را با نام‌های لایه‌ی خاردار، مالپیگی و مخاطی نیز می‌توان شناخت. این لایه دارای سلول‌های چند ضلعی تقریباً مسطح بوده و از تقسیم سلول‌های کراتینوسیت در لایه‌ی بازال به دست می‌آیند. این لایه از 5 الی 12 ردیف سلول تشکیل شده و هر چه به طرف سطح آن می‌رود مسطح‌تر خواهد گشت؛ دلیل نام‌گذاری این لایه نیز به همین خاطر می‌باشد. پیوند بین این سلول‌ها به صورت خار بوده و به همبن خاطر آن را لایه‌ی خاردار نیز می‌نامند. سلول‌های لانگرهانس نیز در این طبقه قرار دارند. ترشح سیتوکراتین که برای تولید کراتین و چسبندگی هر چه بیش‌تر سلول‌ نیاز است نیز در این لایه صورت می‌پذیرد. لایه‌ی سنگفرشی در کف دست و پا نسبت به سایر مناطق بدن دارای ضخامت بیش‌تری می‌باشد.
 
3. لایه‌ی دانه‌دار (Granulosum) : سومین لایه‌ی اپیدرم بوده و دارای 3 الی 5 لایه سلول دانه‌دار مسطح می‌باشد. سلول‌های کراتینوسیت از لایه‌ی سنگفرشی به این لایه آمده، به سلول‌های سنگفرشی تبدیل شده و هسته‌ی خود را از دست می‌دهند. به این ترتیب سلول‌ها مسطح شده و حاوی کراتوهیالین یا دانه‌های لاملار خواهند گشت. کراتوهیالین دارای ساختار پروتئینی بوده و در تشکیل کراتین در لایه‌های بالایی نقش مهمی را ایفا می‌نماید. این در حالی است که دانه‌های لاملار دارای گلیکولیپیدهایی بوده که در برابر آب به عنوان یک مانع عمل خواهند کرد.
 
4. لایه‌ی شفاف یا لوسیدوم (Lucidum) : این لایه معمولاً در مناطقی از بدن مانند کف دست‌ها و پاها دیده می‌شود که اپیدرم در آن محل از ضخامت بیش‌تری برخوردار می‌باشد. به دلیل این که این مناطق دچار ساییدگی و اصطحکاک می‌گردد، لایه‌ی شفاف به عنوان یک لایه‌ی مضاعف برای محافظت از پوست عمل خواهد کرد. این لایه در زیر میکروسکوپ شفاف دیده می‌شود اما سلول‌های مرده‌ی پوست را در خود جای داده است. این طبقه شامل سلول‌های کراتینه با هسته‌های متلاشی شده، می‌باشد.
 
5. لایه‌ی شاخی (Corneal Layer) : لایه‌ی سطحی پوست همان لایه‌ی شاخی اپیدرم است. این لایه دارای 15 الی 20 ردیف سلول بدن هسته و مسطح می‌باشد. عمر این سلول‌ها 15 الی 30 روز بوده و پس از آن کم کم شروع به ریزش می‌کنند. حدود 30 هزار عدد از این سلول‌ها در هر دقیقه از پوست افراد جدا شده و ریزش می‌نماید. هرچند که بدن همواره در حال تولید این سلول‌ها برای جایگزین نمودن آن‌ها به جای سلول‌های از بین رفته می‌باشد. سلول‌های ریخته شده یکی از مواردی است که به کمک آن سگ‌های جستجوگر نیروهای پلیس می‌توانند از طریق آن‌ها به جستجوی افراد گمشده، بپردازند.
 
نکته این که، به دلیل لایه‌های زیادی که در اپیدرم پوست وجود دارد، ورود هرگونه ماده‌ای از سطح پوست به راحتی امکان‌پذیر نخواهد بود و لایه محافظی در مقابل عوامل خارجی تاثیر گذار بر پوست است در مقاله بعدی به نام شناخت پوست | لایه های پوست - درم به لایه بعدی پوست یعنی لایه ی درم می پردازیم که لایه‌ی میانی تشکیل‌دهنده‌ی پوست بوده و آن را با نام "پوست حقیقی" نیز می‌شناسند. این لایه از 2 بخش تشکیل می‌گردد.
    شناخت پوست آناتومی پوست پوست چیست مراقبت و زیبایی پوست اپیدرم چیست تاثیر اپیدرم در زیبایی لایه های اپیدرم